Hoe lang een bij leeft, hangt volledig af van haar rol in het volk. Een werkbij die in het hoogseizoen geboren wordt, leeft maar zo’n vier tot zes weken, terwijl een werkbij uit het najaar de hele winter doorkomt en vier tot zes maanden haalt. De koningin springt er met kop en schouders bovenuit: zij kan meerdere jaren leven, vaak twee tot vijf, in uitzonderlijke gevallen nog langer.
Levensduur per rol in het bijenvolk
Een honingbijenvolk bestaat uit drie soorten bijen, en die verschillen enorm in levensverwachting. Het is een van de fascinerendste dingen aan bijen: dezelfde soort, maar leeftijden die kilometers uit elkaar liggen.
| Type bij | Levensduur | Taak |
|---|---|---|
| Werkbij (zomer) | 4 tot 6 weken | verzorgen, bouwen, foerageren |
| Werkbij (winter) | 4 tot 6 maanden | volk warm houden tot de lente |
| Dar (mannetje) | 4 tot 8 weken | uitsluitend voortplanting |
| Koningin | 2 tot 5 jaar | eitjes leggen |
De werkbij: hard werken, kort leven
De meeste bijen in een volk zijn werksters, allemaal onvruchtbare vrouwtjes. In de zomer leven ze gemiddeld zo’n vijfendertig tot veertig dagen. Dat korte leven heeft alles te maken met pure slijtage: een zomerbij werkt zich letterlijk dood. De eerste weken doet ze binnendienst, daarna gaat ze naar buiten om stuifmeel en nectar te halen.
Een zomerwerkbij vliegt in haar foerageerweken zoveel kilometers dat haar vleugels uitrafelen. Niet ouderdom, maar uitputting maakt een eind aan haar leven.
De winterbij is een heel ander verhaal. Bijen die in het najaar uitkomen, doen het rustiger aan en bouwen vetreserves op. Zij houden het volk de hele koude periode warm en halen daarmee vier tot zes maanden, soms zelfs zeven. Hun missie is simpel: de winter overbruggen tot er weer voorjaar en bloemen zijn.
De dar: leven voor één doel
Darren zijn de mannetjes en hebben maar één functie, namelijk het bevruchten van een jonge koningin. Ze foerageren niet en steken niet. Hun ontwikkeling van ei tot volwassen bij duurt zo’n vierentwintig dagen, en daarna leven ze nog enkele weken, grofweg vier tot acht. Aan het einde van het seizoen worden ze door de werksters uit het volk gezet, omdat ze in de winter alleen maar voedsel zouden kosten.
De koningin: de lange leider
De koningin loopt al na ongeveer zestien dagen uit haar cel, sneller dan de andere bijen. Daarna kan ze jarenlang het hart van het volk vormen. Twee tot vijf jaar is gangbaar, met uitschieters daarboven. Haar lange leven dankt ze aan koninginnengelei, het bijzondere voedsel waarmee ze als larve werd grootgebracht en dat ze haar leven lang blijft krijgen. In haar topjaren legt ze tot wel duizenden eitjes per dag.
Waarom zulke grote verschillen?
Het lijkt onlogisch dat één en hetzelfde insect zo verschillend oud wordt, maar er zit een duidelijke logica achter. Deze factoren bepalen hoe lang een individuele bij leeft:
- Werkbelasting: hoe meer een bij vliegt en sjouwt, hoe sneller ze opbrandt. Foerageren is fysiek het zwaarst.
- Seizoen: zomerbijen werken zich snel uit, winterbijen sparen zichzelf en leven veel langer.
- Voeding: koninginnengelei maakt het verschil tussen een werkster en een koningin met een leven van jaren.
- Rol in het volk: voortplanting (koningin) versus arbeid (werkster) versus reserve (dar) bepaalt de hele levensloop.
- Gezondheid van het volk: ziekten, parasieten zoals de varroamijt en voedselgebrek korten de levens van alle bijen in.
En wilde bijen dan?
Tot nu toe ging het over de honingbij, die in volken leeft. Nederland telt echter honderden soorten wilde bijen, en veel daarvan zijn solitair: elk vrouwtje regelt haar eigen nest. Bij die solitaire bijen ligt het ritme anders. De volwassen bij leeft als vliegend insect vaak maar een paar weken tot enkele maanden, maar het grootste deel van het jaar zit de soort als larve of pop veilig in het nest te wachten op het volgende seizoen.
Hommels, ook bijen, vormen kleinere volken die maar één seizoen bestaan. Werksterhommels leven enkele weken, terwijl alleen de jonge bevruchte koninginnen overwinteren om in het voorjaar een nieuw volk te starten. Per soort verschilt het dus flink, maar het patroon is herkenbaar: de werkers leven kort, de voortplantende koningin het langst.
Hoe help je bijen langer te leven?
Je kunt zelf bijdragen aan een gezonder en daarmee langlevender bijenbestand in je omgeving. Een paar eenvoudige dingen helpen al:
- Zorg voor bloemen die van vroeg voorjaar tot laat in het najaar bloeien, zodat er altijd voedsel is.
- Kies inheemse, enkelvoudige bloemen; gevulde sierbloemen leveren weinig stuifmeel en nectar.
- Laat een hoekje van de tuin wat ruiger en bied nestgelegenheid, bijvoorbeeld een bijenhotel voor solitaire soorten.
- Gebruik geen gif in de tuin; bestrijdingsmiddelen zijn een belangrijke bedreiging voor bijen.
- Zorg voor een ondiepe waterplek met steentjes, zodat bijen veilig kunnen drinken.
Veelgestelde vragen
Hoe lang leeft een gewone werkbij?
In de zomer leeft een werkbij gemiddeld vier tot zes weken, omdat ze zich letterlijk doodwerkt. Een werkbij uit het najaar leeft veel langer, namelijk vier tot zes maanden, om het volk door de winter te helpen.
Hoe oud wordt een bijenkoningin?
Een koningin leeft doorgaans twee tot vijf jaar, soms langer. Dat lange leven dankt ze aan koninginnengelei en het feit dat ze niet hoeft te foerageren maar zich volledig op het leggen van eitjes richt.
Waarom leven darren zo kort?
Darren hebben maar één taak, het bevruchten van een koningin. Na enkele weken zijn ze uitgediend en worden ze aan het einde van het seizoen door de werksters uit het volk gezet om voedsel te sparen voor de winter.
Waarom leeft een zomerbij korter dan een winterbij?
De zomerbij verslijt door het intensieve werk in het hoogseizoen, vooral het vliegen en foerageren. De winterbij doet het rustiger aan, bouwt reserves op en heeft als enige taak het volk warm te houden, waardoor ze veel langer leeft.
Hoe lang leven hommels en solitaire bijen?
Werksterhommels leven enkele weken en hun volk bestaat maar één seizoen; alleen de jonge koninginnen overwinteren. Solitaire bijen vliegen vaak maar een paar weken tot maanden, maar brengen het grootste deel van het jaar als larve of pop in het nest door.